Oedeemtherapie en lymfedrainage: wat het is en wanneer het helpt
In het kort
- Oedeemtherapie behandelt vochtophoping en verstoorde lymfeafvoer met manuele technieken, compressie en oefeningen.
- Lymfedrainage is een onderdeel van oedeemtherapie, geen zelfstandige behandeling.
- De grootste groep patiënten heeft lymfeoedeem na borstkanker behandeling, lipoedeem of zwelling na een operatie.
- Vergoeding loopt vanaf de 21e zitting via de basisverzekering bij chronische indicaties, daarvoor via de aanvullende verzekering.
- Een gediplomeerde oedeemtherapeut vind je via de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie binnen de Lymfologie en Oncologie (NVFL).
Oedeemtherapie is een gespecialiseerde fysiotherapeutische behandeling voor mensen met vochtophoping of een verstoorde afvoer van lymfevocht. De therapie combineert manuele lymfedrainage, compressie, oefentherapie en huidverzorging in één behandelplan. De aanpak wordt vooral ingezet bij lymfeoedeem na kanker, bij lipoedeem, bij vochtophoping na een operatie en bij chronische zwellingen door slecht functionerende aderen.
💬 Goed om te weten: Bij Fysiotherapie Strijp S in Eindhoven bieden wij zelf geen oedeemtherapie aan. Voor een geregistreerde oedeemtherapeut in de regio verwijzen we je naar het NVFL register (nvfl.nl).
Wat is oedeem precies?
Oedeem is een ophoping van vocht in het lichaamsweefsel, meestal in armen, benen, voeten, romp of gezicht. Het ontstaat wanneer het lichaam meer vocht in het weefsel laat lekken dan het kan afvoeren. Drie veelvoorkomende vormen:
- Lymfeoedeem: het lymfestelsel werkt niet goed, vaak na kanker behandeling of een operatie.
- Veneus oedeem: aderen voeren bloed onvoldoende terug omhoog, vooral in de onderbenen.
- Pitting oedeem: een soort vochtoedeem dat een tijdelijk putje achterlaat als je er met je vinger op drukt.
Een arm of been met oedeem voelt zwaar, strak of vol, soms glimmend van de gespannen huid. Sieraden of kleding gaan ineens knellen.
Wat is het verschil tussen oedeem en lipoedeem?
Veel mensen verwarren oedeem en lipoedeem. Het is belangrijk om het verschil te kennen, want de behandeling is anders.
| Kenmerk | Oedeem | Lipoedeem |
|---|---|---|
| Wat is het | Vochtophoping | Opeenstapeling van vetweefsel |
| Bij wie | Mannen en vrouwen | Bijna alleen vrouwen |
| Plek | Armen, benen, gezicht, voeten | Heupen, dijen, onderbenen, soms armen |
| Voeten meedoen | Vaak ook gezwollen | Voeten blijven smal (kraagje boven enkel) |
| Putje bij drukken | Ja (pitting oedeem) | Nee |
| Reageert op afvallen | Ja, deels | Nauwelijks |
| Pijn | Soms drukpijn | Vaak gevoelig, snel blauwe plekken |
| Behandeling | Oedeemtherapie + compressie | Oedeemtherapie, compressie, beweging, soms liposuctie |
Lipoedeem herkennen
Lipoedeem wordt vaak verward met overgewicht, maar is een aparte aandoening. Typische tekenen:
- benen die uit verhouding dik zijn ten opzichte van de rest van je lichaam
- voeten blijven smal, met een duidelijk "kraagje" net boven de enkel
- gevoelige plekken, snel blauwe plekken
- het weefsel voelt klonterig of zacht, niet stevig
- in de meeste gevallen is er een familiaire aanleg
- lipoedeem ontstaat vaak rond hormonale veranderingen: puberteit, zwangerschap of overgang
In Nederland wordt geschat dat 1 op de 10 vrouwen lipoedeem heeft, maar slechts een klein deel krijgt de juiste diagnose. Hoe vroeger herkend, hoe beter behandelbaar.
Wat is lymfedrainage?
Lymfedrainage is een zachte handgrip techniek waarbij de therapeut het lymfevocht in de juiste richting stuwt naar gezonde lymfeklieren. De technieken zijn ritmisch, traag en pijnloos. Dit heet manuele lymfedrainage. Een wellness lymfedrainage in een schoonheidssalon is wezenlijk anders dan medische lymfedrainage door een geregistreerd oedeemtherapeut: andere technieken, ander doel, andere doses druk.
Hoe verloopt oedeemtherapie?
Een behandeltraject bestaat meestal uit twee fasen:
Fase 1: intensieve fase (2 tot 6 weken)
- 2 tot 5 behandelingen per week
- manuele lymfedrainage van 30 tot 60 minuten
- aansluitend zwachtelen om het effect vast te houden
- oefeningen om beweging en lymfetransport te stimuleren
Fase 2: onderhoudsfase (meestal levenslang)
- dragen van een therapeutische steunkous of armkous
- zelfdrainage en oefeningen
- periodieke controles bij de oedeemtherapeut
- aandacht voor huidverzorging
Voor welke klachten wordt oedeemtherapie ingezet?
- lymfeoedeem na borstkanker of behandeling rond de lies of buik
- lipoedeem aan benen of armen
- zwelling na een knie of heupoperatie
- veneus oedeem in onderbenen
- zwelling tijdens of na zwangerschap (in overleg met verloskundige)
- huidklachten zoals chronische wondjes door slecht functionerende lymfe
- na bestraling
- na een ernstige infectie zoals wondroos (cellulitis)
Vergoeding van oedeemtherapie
Oedeemtherapie heeft een aparte vergoedingsregeling:
- Lymfeoedeem en chronisch oedeem staan op de chronische lijst.
- De eerste 20 behandelingen vergoedt de aanvullende fysiotherapieverzekering.
- Vanaf de 21e behandeling vergoedt de basisverzekering.
- Voor de basisverzekering geldt het eigen risico.
- Vraag bij je zorgverzekeraar naar de exacte voorwaarden.
- Een verwijzing van huisarts of specialist is meestal verplicht.
Voor lipoedeem ligt vergoeding lastiger: de aanvullende verzekering vergoedt vaak deels, en bij specifieke indicaties kan liposuctie sinds 2019 vergoed worden vanuit de basisverzekering.
Wat kun je zelf doen bij oedeem?
- draag je therapeutische steunkous of armkous trouw, ook bij warm weer
- beweeg dagelijks: wandelen, fietsen en zwemmen zijn ideaal
- leg je been of arm hoog tijdens rustmomenten
- let op je huid: gebruik vette zalf en behandel wondjes meteen
- houd een gezond gewicht aan
- vermijd hete baden en sauna's bij actief lymfeoedeem
- zorg voor goede schoenen zonder knellende randen
Veelgestelde vragen
Heb je klachten? Wij helpen je graag!
Maak een afspraak bij Fysiotherapie Strijp-S in Eindhoven.
Afspraak maken