Oncologische fysiotherapie: bewegen voor, tijdens en na kanker

Oncologische fysiotherapie is een specialisatie binnen de fysiotherapie voor mensen met kanker en mensen na een kankerbehandeling. De behandeling richt zich op kracht, conditie, vermoeidheid, lymfeoedeem, littekenmobiliteit en zelfvertrouwen. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat bewegen tijdens en na een kankerbehandeling de kwaliteit van leven verbetert, vermoeidheid vermindert en vaak ook de behandeluitkomst positief beïnvloedt.

💬 Goed om te weten: Bij Fysiotherapie Strijp S in Eindhoven bieden wij geen oncologische fysiotherapie aan. Voor een geregistreerde oncologisch fysiotherapeut verwijzen we je naar nvfl.nl.

Wat is oncologische fysiotherapie precies?

Een oncologisch fysiotherapeut heeft na zijn fysiotherapie opleiding een aanvullende masteropleiding gevolgd in oncologie en lymfologie. Het werk omvat:

• fitter blijven tijdens chemotherapie, immunotherapie of bestraling
• spierkracht en uithoudingsvermogen weer opbouwen na een operatie
• lymfedrainage en oedeembehandeling bij gezwollen arm of been
• littekenmobiliteit verbeteren
• vermoeidheid na kanker aanpakken
• leren omgaan met angst voor bewegen of een veranderd lichaam

Voor wie is het bedoeld?

Mensen met:

• een actieve kankerbehandeling (chemo, immunotherapie, bestraling, operatie)
• nazorg na een behandeling
• lymfeoedeem aan arm of been
• littekenklachten na een ingreep
• chronische vermoeidheid na kanker
• een onthecht of zwak gevoel in het lichaam

Wat zegt het onderzoek over bewegen bij kanker?

Het onderzoek is duidelijk: bewegen helpt, ook tijdens de actieve behandeling. Belangrijke bevindingen:

• Mensen die tijdens chemotherapie blijven bewegen, ervaren 30 tot 40 procent minder vermoeidheid.
• Krachttraining tijdens en na behandeling versnelt herstel van spiermassa.
• Regelmatig matig intensief bewegen verlaagt de kans op terugkeer bij verschillende kankertypes, zoals borstkanker en darmkanker.
• De Nederlandse richtlijn adviseert minimaal 150 minuten matig intensief bewegen per week, ook voor mensen in behandeling.

Wel altijd in afstemming met je oncologisch behandelteam. Een oncologisch fysiotherapeut helpt je om binnen veilige grenzen actief te blijven.

Vermoeidheid bij en na kanker

Vermoeidheid is een van de meest voorkomende en hardnekkige klachten bij kanker. Bij actieve behandeling speelt vermoeidheid bij 70 tot 90 procent van de patiënten. Na de behandeling houdt 1 op de 3 patiënten een langdurige of chronische vermoeidheid, soms jaren.

Oncologische fysiotherapie pakt vermoeidheid aan via:

• een dagstructuur en energieverdeling (rust niet alleen, ook actief blijven)
• rustig opbouwen van inspanningstolerantie
• ademhalingstechnieken
• aandacht voor slaap, voeding en ontspanning
• samenwerking met psycholoog of leefstijlcoach indien nodig

Bewegen tijdens chemotherapie

Veel patiënten denken dat rust de beste keuze is tijdens chemo. Onderzoek wijst anders uit. Matig intensief bewegen tijdens chemotherapie geeft:

• minder vermoeidheid
• behoud van spierkracht
• betere stemming en mentaal welzijn
• vaak ook minder bijwerkingen

Hoe ziet dat eruit? Voor de meeste mensen:

• dagelijks wandelen, eventueel in stukjes
• lichte krachttraining 2 keer per week
• op slechte dagen: lichter, op betere dagen: meer
• altijd luisteren naar je lichaam en in overleg met behandelteam

Wat gebeurt er tijdens een behandeling?

Een eerste afspraak bestaat uit een uitgebreide intake. De fysiotherapeut wil weten:

• welk type kanker en welke behandelingen
• hoe je behandelpad verloopt
• je conditie voor de diagnose
• je doelen (werk, sport, gezin, hobby's)
• wat je lichaam vandaag kan en wil

Daarna een persoonlijk plan met meestal:

• opbouwende beweegoefeningen, soms op een hometrainer
• krachtoefeningen voor benen, romp en armen
• ademhalingstraining
• oefeningen voor balans en valpreventie
• aandacht voor energieverdeling
• bij lymfeoedeem ook drainage en compressie

Vergoeding van oncologische fysiotherapie

Voor oncologische indicaties wordt fysiotherapie deels vergoed:

• Oncologische revalidatie binnen het ziekenhuis: basisverzekering
• Lymfeoedeem: chronisch, basisverzekering vanaf de 21e zitting
• Algemene oncologische fysiotherapie in de eerste lijn: vaak via de aanvullende verzekering
• Bij bepaalde diagnoses: 30 tot 50 vergoede sessies via de basisverzekering

Vraag bij je verzekeraar wat voor jouw situatie geldt. Je oncologisch behandelteam helpt vaak met de verwijzing.