Osteoporose fysiotherapie: bouw aan sterke botten

Osteoporose is een aandoening waarbij de botdichtheid afneemt en de botten broos worden. Het verloopt vaak zonder klachten totdat er een breuk ontstaat: een polsbreuk, een ingezakte wervel of een heupbreuk. Fysiotherapie maakt de slijtage niet ongedaan, maar verlaagt het risico op breuken via kracht, balans, houdingstraining en valpreventie. In Nederland leven ongeveer 850.000 mensen met osteoporose, voornamelijk vrouwen na de overgang.

💬 Goed om te weten: Bij Fysiotherapie Strijp S in Eindhoven bieden wij geen gespecialiseerde osteoporose behandeling aan. Wel kun je voor valpreventie terecht bij onze locatie Achtse Barrier (zie de aparte pagina valpreventie).

Wat is osteoporose precies?

Osteoporose betekent letterlijk "poreus bot". Het bot zelf wordt minder dicht, waardoor het brozer wordt en sneller breekt, ook bij een lichte val of zelfs spontaan. Osteoporose is een veel voorkomende aandoening. De diagnose wordt gesteld met een DEXA scan, een speciale botdichtheidsmeting. Bij een T score lager dan -2,5 spreek je van osteoporose. Tussen -1 en -2,5 heet het osteopenie (begin van bot ontkalking).

Symptomen van osteoporose

Vaak zijn er geen klachten, totdat:

• een wervel inzakt: lage rugpijn, een ronde rug, lengteverlies
• een breuk ontstaat na een lichte val (pols, heup, bovenarm)
• je merkbaar minder kracht of conditie hebt

Een polsbreuk na een val van staande hoogte is voor veel vrouwen het eerste teken. Bij een wervelinzakking kun je in 1 tot 2 jaar tijd 1 tot 4 centimeter korter worden.

Wie krijgt osteoporose?

Belangrijke risicofactoren:

• leeftijd boven 50 jaar
• vrouw na de overgang (snelle daling van oestrogeen)
• familiegeschiedenis van osteoporose of breuken
• langdurig gebruik van prednison of andere medicatie
• laag lichaamsgewicht (BMI onder 19)
• roken en veel alcoholgebruik
• weinig zuivel en weinig zonlicht
• eerdere breuken bij minimaal letsel
• darmziekten waardoor calcium slecht wordt opgenomen
• schildklieraandoeningen

Is osteoporose erfelijk?

Erfelijkheid speelt een belangrijke rol. Wie een ouder of broer/zus met osteoporose heeft, heeft een twee tot driemaal hoger risico om het zelf ook te krijgen. Toch is erfelijkheid niet alles: leefstijl, voeding en beweging hebben groot effect. Ook als je een sterke familieaanleg hebt, kun je veel doen om je botten gezond te houden.

Osteoporose en levensverwachting

Veel patiënten vragen zich af of osteoporose hun levensverwachting beïnvloedt. Osteoporose zelf is geen dodelijke ziekte. Maar de gevolgen van osteoporose, vooral een heupbreuk, hebben wel impact. Cijfers uit Nederland en internationaal onderzoek:

• Een heupbreuk geeft binnen 1 jaar een verhoogd overlijdensrisico (rond 20 tot 30 procent).
• Vrouwen herstellen vaak beter dan mannen.
• Goed herstel hangt sterk af van conditie, spierkracht en valpreventie.
• Wie sterke spieren en goede balans heeft voor de breuk, herstelt beter en sneller.

Daarom is fysiotherapie en valpreventie zo belangrijk: niet alleen om breuken te voorkomen, maar ook om beter te herstellen mocht er toch een breuk komen.

Is er een nieuw medicijn tegen osteoporose?

In de laatste jaren zijn er enkele nieuwe medicijnen op de markt gekomen die de botaanmaak stimuleren. Bekende namen die je arts kan voorschrijven:

• Bisfosfonaten (alendronaat, risedronaat, zoledronaat): remmen de botafbraak
• Denosumab (Prolia): een injectie elke 6 maanden die de botafbraak afremt
• Teriparatide en romosozumab: nieuwere middelen die juist botaanmaak stimuleren, vaak bij zware vormen

Welke medicatie geschikt is, hangt af van je T score, eerdere breuken en algemene gezondheid. Je huisarts of internist bepaalt dit. Medicatie werkt het beste in combinatie met krachttraining, voldoende calcium en vitamine D.

Wat doet osteoporose fysiotherapie?

Een gespecialiseerde fysiotherapeut werkt aan vier doelen:

• Krachttraining: trainen met gewichten en weerstand prikkelt het bot om sterker te worden. Twee keer per week 30 minuten is bewezen effectief.
• Balans en valpreventie: een goede balans voorkomt valpartijen, de grootste oorzaak van breuken.
• Houdingstraining: een rechte rug en sterke rompmusculatuur verlagen het risico op wervelinzakkingen.
• Leefstijl en zelfvertrouwen: je leert wat veilig is om te doen en welke bewegingen je beter vermijdt.

Belangrijk: niet alle oefeningen zijn veilig bij osteoporose. Buigen vanuit de rug, zware torsie en zware sit ups vergroten het risico op wervelinzakking.

Osteoporose en tillen

Veel mensen vragen wat ze nog mogen tillen. Goede vuistregels:

• til met je benen, niet vanuit je rug
• draai met je voeten, niet vanuit je romp
• houd het gewicht dicht bij je lichaam
• een boodschappentas van 5 kilo is meestal geen probleem
• zware dozen, zware emmers en draaien tijdens tillen liever vermijden
• gebruik een rugzak in plaats van schoudertas waar mogelijk

Vergoeding van osteoporose fysiotherapie

Na een breuk en bij sommige indicaties wordt fysiotherapie deels vergoed vanuit de basisverzekering. In andere gevallen loopt het via de aanvullende verzekering. Vraag dit altijd na bij je zorgverzekeraar.

Wat kun je zelf doen?

• beweeg dagelijks: wandelen, traplopen, dansen
• doe twee keer per week krachttraining
• eet voldoende calcium (zuivel, groene groente, peulvruchten)
• gebruik vitamine D supplement vanaf 50 jaar (10 microgram per dag)
• stop met roken, beperk alcohol tot maximaal 1 glas per dag
• zorg voor jaarlijkse controle van je medicatie en eventueel je DEXA scan